Bàn tay Mỹ trong chương trình hạt nhân Saudi Arabia

(Tin tức 24h) - Saudi Arabia sắp hoàn thành lò phản ứng hạt nhân đầu tiên, sẽ tự sản xuất nhiên liệu hạt nhân.

Saudi Arabia đã không từ bỏ tham vọng sở hữu hạt nhân của mình khi  sắp hoàn thành việc xây dựng lò phản ứng hạt nhân chỉ 3 tháng sau khi nước này tuyên bố kế hoạch.

Ban tay My trong chuong trinh hat nhan Saudi Arabia
Vị trí lò phản ứng hạt nhân đầu tiên của Saudi Arabia đang được xây ở ngoại ô Riyadh. Ảnh: Google Earth

Saudi Arabia công khai tham vọng hạt nhân cách đây 9 năm, nhưng kế hoạch này đã được đẩy quá nhanh trong Tầm nhìn 2030 của Hoàng thái tử. Đây là chiến lược để giảm phụ thuộc vào dầu mỏ và đa dạng hóa cả kinh tế lẫn ngành năng lượng ở Saudi Arabia.

Tầm nhìn 2030 có chiến lược cho năng lượng mặt trời và gió cũng như năng lượng hạt nhân nhằm đáp ứng 1/3 nhu cầu năng lượng từ các nguồn phi dầu mỏ.

Về lâu dài, Saudi Arabia muốn có 17 gigawatt năng lượng hạt nhân vào năm 2040, đủ để đáp ứng 15% nhu cầu.

Lò phản ứng thử nghiệm đang được xây dựng tại tổ chức Thành phố Khoa học và Công nghệ Vua Abdulaziz được thiết kế để tập huấn các nhà khoa học. Theo ông Kelley, lò phản ứng này chỉ to bằng một thùng rác và không có tầm quan trọng chiến lược. Lò phản ứng này phải cần cả 100 năm để sản xuất đủ plutoni dùng cho một vũ khí hạt nhân.

Tiếp đó, Saudi Arabia muốn xây hai lò phản ứng thương mại và đang tìm kiếm nhà thầu. Hiện có 5 nhà thầu được cân nhắc: Westinghouse của Mỹ và các công ty của Nga, Trung Quố, Pháp và Hàn Quốc.

Saudi Arabia cũng ký thỏa thuận với Tập đoàn Hạt nhân Quốc gia Trung Quốc để thăm dò trữ lượng urani ở Saudi Arabia.

Saudi Arabia liên tục cam kết chương trình hạt nhân của mình mang mục đích hòa bình.

Tuy nhiên, trong một tuyên bố năm 2018,  Thái tử Mohammed bin Salman đã khẳng định: "Nếu Iran phát triển bom hạt nhân, chúng tôi  sẽ làm theo càng sớm càng tốt”.

Một điều gây lo ngại là  Saudi Arabia khẳng định nước này cần được phép tự sản xuất nhiên liệu hạt nhân thay vì nhập khẩu dưới điều kiện nghiêm ngặt.

Trong cuộc phỏng vấn năm 2018, Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia Khalid al Falih nói: “Thật không bình thường khi chúng tôi mang urani làm giàu từ nước ngoài về để nạp nhiên liệu cho các lò phản ứng của mình”.

Mỹ bí mật giúp Saudi đạt được mục đích

Cuối tháng 3/2019, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức ủy quyền cho một số công ty được bán công nghệ vũ khí hạt nhân cho Saudi Arabia.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Rick Perry đã phê duyệt giấy phép cho 6 công ty ủy quyền giấu tên bán công nghệ năng lượng hạt nhân cho Ả Rập Saudi.

Các công ty ủy quyền được phép tiến hành các công việc sơ bộ liên quan đến năng lượng hạt nhân trước khi bất kì thỏa thuận nào được ký kết, nhưng không được phép vận chuyển thiết bị của Mỹ tới nhà máy hạt nhân của Ả Rập Saudi.

Cơ quan An ninh hạt nhân quốc gia (NNSA) cho biết, các công ty này yêu cầu chính phủ Mỹ giữ bí mật.

"Trong trường hợp này, những công ty tiếp nhận ủy quyền đã yêu cầu chúng tôi không tiết lộ với báo giới" - NNSA cho biết.

Ban tay My trong chuong trinh hat nhan Saudi Arabia
Tổng thống Mỹ Donald Trump (bên phải) bắt tay Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman tại Nhà Trắng tháng 10/2018. Ảnh: Reuters

Trong phiên điều trần ngày 28/3 tại Thượng viện, Bộ trưởng Năng lượng Rick Perry khẳng định chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã thông qua 6 dự án thực hiện những công việc đầu tiên liên quan đến lĩnh vực hạt nhân tại Saudi Arabia và Jordan.

Ông cho biết Bộ Năng lượng đã phê duyệt 37 trong số 65 đơn mà bộ này nhận được liên quan đến các hoạt động hạt nhân trên phạm vi toàn cầu kể từ năm 2017.

Theo Bộ trưởng Perry, Mỹ cam kết đảm bảo Saudi Arabia không tái xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Nghị sỹ Mỹ lo lắng

Nhiều nghị sĩ Mỹ quan ngại về việc chia sẻ công nghệ hạt nhân với Saudi Arabia có thể dẫn đến chạy đua hạt nhân ở khu vực Trung Đông. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Mike Pompeo khẳng định chính phủ sẽ ngăn chặn nguy cơ phát tán công nghệ năng lượng hạt nhân khi Mỹ chia sẻ với Saudi Arabia.

Ngoài ra, vương quốc này đôi khi chống lại việc tuân thủ các tiêu chuẩn của Mỹ, mà sẽ chặn hai con đường tạo ra vật liệu phân hạch cho vũ khí hạt nhân một cách bí mật: làm giàu uranium và tái chế nhiên liệu đã qua sử dụng.

Theo quy định, các công ty Mỹ không được phép chuyển giao nguyên liệu hạt nhân một cách hợp pháp cho các nước chưa ký Hiệp định 123.

Điều 123 trong Luật Năng lượng hạt nhân của Mỹ yêu cầu thiết lập một thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực nguyên tử giữa Mỹ và các nước, coi đây là điều kiện tiên quyết cho mối quan hệ hợp tác này và gọi tắt là Hiệp định 123.

Giới phân tích cho rằng chính quyền của Tổng thống Trump tiếp tục theo đuổi mối quan hệ gần gũi với Saudi Arabia xuất phát từ những lợi ích và cơ hội làm ăn của giới doanh nghiệp Mỹ, bất chấp việc vụ sát hại nhà báo Saudi Arabia Jamal Khashoggi.

Trong một chuyến thăm Riyadh hồi tháng 1, ông Mikhail Chudakov, Phó Tổng Giám đốc IAEA, xác nhận Saudi Arabia tiến bộ lớn trong xây dựng cơ sở hạ tầng năng lượng hạt nhân.

Tuy nhiên, khi Saudi Arabia muốn chuyển sang giai đoạn tiếp theo là cấp nhiên liệu cho lò phản ứng và xây dựng nhà máy thương mại, họ sẽ phải để IAEA can dự nhiều hơn.

Ông Kelley nói: “Họ đã được miễn 30 năm từ khi ký hiệp ước không phổ biến hạt nhân. Giờ họ sẽ phải làm một số công việc giấy tờ nghiêm túc và đồng ý để thanh tra nếu họ muốn có nhiên liệu hạt nhân”.

Hải Lâm

Thứ Hai, 15/04/2019 14:22

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện