Thổ-Nhật bắt tay hòa giải Iran-Mỹ: Động cơ thực sự...

(Quan hệ quốc tế) - Nhật Bản và Thổ Nhĩ Kỳ vừa ngỏ ý muốn đứng ra cùng nhau làm trung gian hòa giải cho vấn đề căng thẳng giữa Mỹ và Iran.

Ngày 4/7, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cho biết nước này và Nhật Bản đã sẵn sàng làm trung gian giữa Mỹ và Iran để giảm bớt căng thẳng đang ngày càng gia tăng sâu sắc, dẫn đến những nguy cơ an ninh toàn khu vực, thậm chí là quốc tế.

Truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ dẫn lời ông Erdogan khẳng định: "Chúng tôi nói chuyện với Thủ tướng Shinzo Abe bên lề Thượng đỉnh G20 ở Osaka. Lãnh đạo Nhật Bản đã hỏi tôi có thể hành động cùng nhau trong trường hợp này không? Và tôi đã trả lời, tại sao lại không chứ?"

Tuyên bố của ông Erdogan cho thấy Ankara và Tokyo tiếp tục có một bước tiến mới trong quan hệ hai nước, họ có trung vấn đề quan tâm, chung nhiệm vụ cần giải quyết và đã sẵn sàng bắt tay nhau làm người hòa giải cho cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran.

Tính đến thời điểm hiện tại, căng thẳng giữa hai chính quyền Washington và Tehran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Hôm 3/7, Tehran tuyên bố đã làm giàu uranium vừa chạm ngưỡng thỏa thuận trong JCPOA. Dự kiến, cho đến ngày 7/7, Iran sẽ sở hữu lượng uranium đã làm giàu vượt mức JCPOA cho phép.

Tho-Nhat bat tay hoa giai Iran-My: Dong co thuc su...
Tổng thống Erdogan phát biểu trong một buổi họp tại G20 Nhật Bản

Tehran khẳng định giảm trách nhiệm về ngưỡng làm giàu uranium chỉ là một trong những bước đi đầu tiên họ thực hiện với JCPOA. Nếu đối phương tiếp tục không tôn trọng thỏa thuận này, Iran sẽ từng bước xóa bỏ hoàn toàn trách nhiệm của mình.

Đáp lại, Washington đưa ra những lời cảnh báo về việc Iran sẽ phải trả giá đắt cho hành động của mình. Đồng thời kêu gọi hệ thống đồng minh của Mỹ trên toàn cầu cùng hợp lực đối phó với mối đe dọa từ Iran.

Tổng thống Donald Trump khẳng định việc ký kết JCPOA với Iran là sai lầm của đời chính quyền tiền nhiệm và dung túng cho Iran đến thời điểm này là những quyết định sai lầm nhất từ các đồng minh của Mỹ, đặc biệt là châu Âu.

Tuy nhiên, các đồng minh của Washington có thực sự đang nghĩ như vậy? EU coi JCPOA là một bước đột biến trong quan hệ quốc tế từ năm 20015. Thỏa thuận này đảm bảo cho châu Âu loại bỏ được nhiều nguy cơ, bao gồm việc tạo ra một môi trường ổn định trong khu vực vùng Vịnh, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng cho chính EU.

Bản thân EU là khu vực phải nhập khẩu hoàn toàn năng lượng, chủ yếu đến từ Nga và các nước OPEC vùng Vịnh, bao gồm cả Iran là một trong các nguồn cung chính với giá thành ưu đãi.

Đồng thời, một Trung Đông ổn định sẽ tiếp tục giảm đi gánh nặng về thảm họa di cư, tị nạn mà EU đang phải gánh chịu trong gần một thập kỷ qua, kể từ khi cuộc chiến chống khủng bố ở Syria và Iraq nổ ra.

Nhật Bản cũng tương tự như vậy, họ có mối làm ăn tốt đẹp với Iran về năng lượng. Quốc gia Trung Đông này là nước cung cấp nhiều nhất nhu cầu dầu thô và khí đốt cho Tokyo. JCPOA mang lại lợi ích cho Nhật Bản dù họ không là bên trực tiếp tham gia đàm phán.

Tho-Nhat bat tay hoa giai Iran-My: Dong co thuc su...
Tổng thống Erdogan gặp Thủ tướng Abe ở G20

Ngay khi Mỹ trừng phạt tất cả các nước có làm ăn với Tehran, Nhật Bản là một trong những nước chịu tác động nặng nề. Trong tháng 5, dù tôn trọng lệnh trừng phạt của Mỹ và ngừng nhập khẩu dầu của Iran, tuy nhiên Tokyo đã phải vât vả tìm nguồn cung khác, bao gồm cả việc mua khí hóa lỏng và dầu đá phiến từ Mỹ với giá "cao hơn đáng kể".

Tokyo là bên thúc đẩy quyết liệt nhất tiến trình đàm phán với Washington nhằm đạt được thỏa thuận cho phép họ được tiếp tục mua dầu của Iran với lộ trình giảm dần đều theo hàng tháng, thay vì cắt giảm đột ngột như hiện tại. Thậm chí theo thông tin từ Nhật báo phố Wall, Tokyo đã phải mở kho dầu dự trữ của mình để phục vụ nhu cầu trong bối cảnh tiến hành đàm phán với Mỹ.

Hồi tháng 6, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe cũng là người có cuộc gặp mặt với Tổng thống Iran Hassan Rouhani nhằm tìm kiếm một giải pháp cho cuộc khủng hoảng của Iran và Mỹ. Tuy nhiên, hiệu quả của những cuộc tiếp xúc này là không cao.

Tất nhiên, Nhật Bản dù là đồng minh thân cận của Mỹ, nhưng không đủ sức mạnh để can thiệp được vào việc làm thay đổi các quyết sách của Washington, đặc biệt dưới thời ông Trump - người chỉ quan tâm đến lợi ích Mỹ. Việc kết hợp với Thổ Nhĩ Kỳ trong tình huống này có thể coi là hành động sáng suốt của Tokyo.

Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang trong mối quan hệ "cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt" với đồng minh Mỹ. Nhưng họ có lợi thế địa chính trị đặc biệt quan trọng. Biên giới với Iran giúp Thổ có nhiều tác động trong vào không chỉ quyết sách của Tehran mà phần nào khẳng định giá trị của họ với Mỹ.

Tho-Nhat bat tay hoa giai Iran-My: Dong co thuc su...
Thủ tướng Shinzo Abe đã gặp Tổng thống Iran Hassan Rouhani hồi tháng 6 trong vai trò trung gian hòa giải Mỹ-Iran

Dù cả Nhật, Thổ Nhĩ Kỳ, hay hàng loạt nước đồng minh khác như Đức, Pháp... đều lên tiếng kêu gọi Mỹ quay trở lại JCPOA và hạ nhiệt căng thẳng với Iran, nhưng Washington không hề thể hiện thiện chí. Điều tích cực nhất với Tokyo trong trường hợp này chỉ đơn thuần là họ cùng với Ankara đã có một bước tiến xa hơn trong quan hệ song phương. Hai bên có chung các mục đích, khó khăn và vấn đề cần giải quyết.

Còn một khả năng khác có thể xảy ra từ việc nâng cao mối quan hệ giữa Thổ và Nhật ở đây. Theo thông tin từ Nhật báo phố Wall, Bloomberg, Ankara vẫn đang ngầm "rửa dầu" cho Iran từ việc nhập khẩu dầu Iran theo đường bộ biên giới chung hai nước, sau đó vận chuyển đến các nhà máy lọc dầu ở bờ Địa Trung Hải hoặc bán dầu thô vào châu Âu và nhiều quốc gia khác với mác "sản xuất ở Thổ Nhĩ Kỳ".

Các nguồn tin của truyền thông Mỹ đã dẫn chứng nguồn xuất khẩu dầu của Thổ Nhĩ Kỳ đã tăng đột biến trong tháng 6 dù quốc gia này không phải là một nước xuất khẩu năng lượng. Đồng thời, các số liệu tàu dầu xuất, nhập cảng Thổ Nhĩ Kỳ cũng gia tăng nhanh chóng.

Trong trường hợp này, nếu không thể thay đổi được quyết định của Washington thì ở một khả năng khác, dù chỉ là phỏng đoán, Nhật vẫn có thể giải quyết nan đề nguồn cung năng lượng giá rẻ của họ bằng việc mua dầu Iran từ nguồn cấp Thổ Nhĩ Kỳ.

Đỗ Tú

Thứ Sáu, 05/07/2019 09:23

Loading...
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện