Phi vụ S-400: NATO bất lực nhìn Putin khoét rộng lỗ thủng

(Quan hệ quốc tế) - Không dám khai trừ Thổ Nhĩ Kỳ liên quan đến vụ mua S-400, Washington-Brussels thực sự bất lực trong việc ngăn chặn Putin khoét rộng lỗ thủng NATO...

NATO không dám rắn với Thổ Nhĩ Kỳ về vụ mua S-400 của Nga

Ngày 17/7, bên lề Diễn đàn An ninh Aspen, tổ chức ở Aspen, bang Colorado, Mỹ, khi được hỏi có thành viên NATO nào muốn khai trừ Thổ Nhĩ Kỳ ra khỏi liên minh quân sự này vì mua S-400 hay không, Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg đã nói:

"Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên quan trọng của NATO và không có thành viên nào nhắc tới vấn đề đó cả. Chúng tôi đều nhận thấy rằng chúng tôi phụ thuộc lẫn nhau", Sputnik tường thuật.

Dù ông Stoltenberg cho biết S-400 sẽ không được tích hợp vào hệ thống phòng thủ của NATO, hay trước đó Mỹ đã loại Thổ Nhĩ Kỳ ra khỏi chương trình F-35, song thực tế đến nay cả Washington lẫn Brussels vẫn chỉ "giơ cao đánh khẽ" Ankara.  

Thậm chí, có thông tin Mỹ quyết định sẽ áp đặt trừng phạt Thổ Nhĩ Kỳ liên quan đến "phi vụ S-400" và dự kiến được công bố vào cuối tháng 7 này, thì khi vị thế của Thổ Nhĩ Kỳ không suy suyển cho thấy Mỹ-NATO vẫn không dám rắn với Erdogan.

Phi vu S-400: NATO bat luc nhin Putin khoet rong lo thung
NATO không thể thiếu Thổ Nhĩ Kỳ

Việc cả Washington lẫn Brussels không dám rắn với Erdogan trong "phi vụ S-400" đã chứng tỏ vai trò cực kỳ quan trọng của Thổ Nhĩ Kỳ trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương.

Phải thấy rằng, tại "mặt trận Trung Đông", Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên có vị thế tiền tiêu cả về địa chính trị lẫn địa chiến lược của NATO, nhờ đó đã tạo không gian cho hoạt động quân sự của Mỹ-NATO trong cả cuộc chiến ở Afghanistan lẫn ở Iraq.

Về địa chiến lược, Thổ Nhĩ Kỳ nằm ở “ngã ba chiến lược” Nga - Trung Đông - Bắc Phi, nơi mà Mỹ-NATO luôn nhìn nhận rằng quyền lợi của tổ chức này bị thách thức và đe dọa nghiêm trọng.

Về địa chính trị, Thổ Nhĩ Kỳ như là căn cứ trực tiếp để Mỹ-NATO sử dụng cho các toan tính về quyền lợi và quyền lực của mình. Có thể thấy rằng, Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên có ảnh hưởng rất quyết định đến lợi ích kinh tế - chính trị - quân sự của NATO.

Vậy nhưng Thổ Nhĩ Kỳ nhận được sự hỗ trợ như thế nào của đồng minh trong việc giải quyết những vấn đề khó khăn nội tại? Ankara có được vai trò và vị thế như thế nào trong giải quyết những vấn đề quốc tế có ảnh hưởng tới quyền lợi quốc gia?

Ankara luôn đau đầu vì bất ổn tại khu vực biên giới với Iraq, khi cộng đồng thiểu số người Kurd liên tục đấu tranh đòi thoát khỏi cơ chế tự trị để thành lập một nhà nước Kurdistan độc lập, điều đó luôn là mối đe dọa cho bất ổn chính trị tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Thế nhưng Mỹ và phương Tây lại ủng hộ lực lượng người Kurd thiểu số ở Iraq cân bằng quyền lực với chính phủ trung ương ở Baghdad, rồi sau này cả với người Kurd ở Syria, mà quên mất rằng điều đó sẽ có ảnh hưởng rất xấu tới Thổ Nhĩ Kỳ.

Thực tế cho thấy, vấn đề quyền lực cho người Kurd ở Iraq và ở Syria đã đưa Thổ Nhĩ Kỳ vào một tình thế nan giải trong việc giải quyết vấn đề này, đến mức Thổ Nhĩ Kỳ phải tiến quân vào vào bắc Iraq và Syria để truy lùng và tiêu diệt PKK.

Việc Mỹ-phương Tây ủng hộ nâng cao vị thế và quyền lực của người Kurd ở Iraq và người Kurd ở Syria đã tạo ra sự cộng hưởng, đe dọa nghiêm trọng đến an ninh quốc gia và ổn định chính trị tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Còn khi xảy ra xung đột Nga - Thổ liên quan đến cuộc "khủng hoảng 17 giây" - khi Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi máy bay Nga trên biên giới Thổ - Syria, Washington và Brussels đã để Ankara “đơn thương độc mã” chịu đựng trừng phạt của Moscow.

Phi vu S-400: NATO bat luc nhin Putin khoet rong lo thung
Qua hành xử của NATO trong cuộc khủng hoảng 17 giây, Tổng thống Erdogan đã quyết định tin vào Tổng thống Putin

Khi đó giới quan sát cho rằng cuộc "khủng hoảng 17 giây" là cơ hội cho NATO thay đổi cách đối xử với Thổ Nhĩ Kỳ nhằm tương xứng với vị thế và vai trò của quốc gia thành viên này. Song NATO chỉ có động thái theo dõi chặt chẽ tình hình, theo BBC.

Khi Nga không có sự đáp trả bằng hành động quân sự, mà chọn cấm vận kinh tế với Thổ Nhĩ Kỳ, thì Mỹ-NATO quên luôn cuộc "khủng hoảng 17 giây", khiến cho Thổ Nhĩ Kỳ phải chịu biết bao thiệt hại.

Như vậy, rõ ràng dù ở trong NATO, Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên gánh vác nhiều trách nhiệm nặng nề nhưng vị thế và quyền lợi không hề tương xứng. Sự bất công này đã gây nên ức chế đối với Erdogan.

Trong thế “tiến thoái lưỡng nan” - không thể bỏ liên minh, song cũng không có cách nào hữu hiệu có thể “nhắc nhở” các đồng minh lớn, Tổng thống Erdogan đã đi tìm sự hợp tác từ chính nước Nga để cân bằng quyền lợi và tạo vị thế mới cho Thổ Nhĩ Kỳ.

Kể từ khi Erdogan "chạy lại" với Putin, sau khi gửi thư xin lỗi về cuộc "khủng hoảng 17 giây", quan hệ Nga - Thổ đã phát triển nhanh chóng cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, cả trên lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự và ngoại giao. 

Cho đến nay, sự đồng điệu giữa bộ đôi Putin-Erdogan đã mang lại nhiều thành quả như một sự thách thức Mỹ-NATO, trong đó nổi bật nhất là sự phối hợp hành động tại Syria, thúc đẩy Dự án Dòng chảy Thổ Nhĩ Kỳ và đặc biệt là phi vụ S-400.

NATO bất lực nhìn Putin khoét rộng thêm lỗ thủng

Chưa bao giờ quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ với Mỹ-NATO lại có nhiều sóng gió như hiện nay. Vì Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên NATO, nên đây là mâu thuẫn nội bộ và nó được ví như là lỗ thủng của của "con thuyền rách nát" NATO.

Còn nhớ, ngày 23/1/2017, trả lời nhật báo Milat, Nghị sĩ Samil Tayyar cho rằng, kể từ khi Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập NATO vào năm 1950, thì liên minh quân sự hùng mạnh này luôn có vai trò trong những hành động tiêu cực đối với lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ.

"NATO luôn đạo diễn những hành động bẩn thỉu và đẫm máu tại Thổ Nhĩ Kỳ. Cuộc đảo chính năm 1960 được dàn dựng bởi người Anh, cuộc đảo chính năm 1971 dàn dựng bởi CIA và cuộc đảo chính năm 1980 dàn dựng bởi NATO".

Theo ông Tayyar, trong tầm nhìn tương lai của NATO không có chỗ cho Tổng thống Erdogan và đảng AKP. Vì vậy, dù là đối tác, song NATO đã trở thành mối đe dọa với Thổ Nhĩ Kỳ giống như các tổ chức khủng bố.

Phi vu S-400: NATO bat luc nhin Putin khoet rong lo thung
Sự đồng điệu của bộ đôi Putin-Erdogan

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Mevlut Cavusoglu thì lên tiếng : "Nhân dân hỏi tại sao họ được sử dụng các căn cứ không quân Incirlik? Chúng ta cho phép không chỉ Mỹ mà cả các nước khác được sử dụng Incirlik để tấn công IS.

Song dường như mục đích của họ khi sử dụng căn cứ Incirlik không hẳn hỗ trợ cho việc chống lại IS, mà còn liên quan đến các hoạt động nhạy cảm nhất đối với chúng ta", Anadolu tường thuật.

Khủng hoảng niềm tin của Ankara với NATO tới đỉnh điểm khi Nghị sĩ Tayyar cật vấn : "Trong NATO, giá trị của Thổ Nhĩ Kỳ là gì?.. NATO trở thành cấu trúc đe dọa Thổ Nhĩ Kỳ, chứ không phải bảo vệ quốc gia này với tư cách thành viên".

Khi cuộc đảo chính nổ ra, Mỹ-NATO đã chậm trễ và lưỡng lự thể hiện quan điểm với cuộc binh biến, khiến Tổng thống Erdogan chỉ trích các đồng minh đứng sau đảo chính. Từ đó quan hệ Thổ-Mỹ-NATO thời hậu đảo chính ngày càng bị hạ tầm.

Trong khi đó thì “cựu thù” Putin lại là người liên hệ đầu tiên và luôn khẳng định đứng bên cạnh Erdogan lúc nguy nan. Động thái đó của ông chủ Điện Kremlin được xem như "chất xúc tác cực mạnh", làm tăng mâu thuẫn giữa Ankara với các đồng minh.

Dù chưa thể khẳng định Thổ Nhĩ Kỳ đã trở thành “chân gỗ” của Nga trong NATO như nhiều chuyên gia nhận định, song không thể phủ nhận quan hệ Nga-Thổ phát triển mạnh mẽ đã làm hỏng nhiều mưu đồ của Mỹ và các đồng minh NATO. 

Đặc biệt, khi Ankara ngày càng "ngả" về Moscow khiến "chất xúc tác Nga" trở thành yếu tố quan trọng gây ra nhiều trục trặc cho quan hệ giữa Mỹ-NATO với Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng cả Washington và Brussels đều chưa có tìm ra cách thức đối phó.

Khi Ankara lên kế hoạch mua S-400 thì Washington hù doạ, khi phi vụ hoàn tất thì Washington lên kế hoạch trừng phạt, song dù có trừng phạt hay trừng trị thì đó vẫn là mâu thuẫn nội bộ NATO, bởi Thổ Nhĩ Kỳ vẫn là thành viên NATO.

Vì vậy, nếu Washington-Brussels càng cứng rắn với Ankara trong "phi vụ S-400" thì lỗ hổng NATO càng bị khoét rộng. Đáng nói là khi Mỹ gạt Thổ Nhĩ Kỳ khỏi chương trình F-35, thì nguy cơ "yếu tố Nga" làm rộng lỗ thủng NATO càng nhanh hơn.  

Bởi sau khi Mỹ chính thức quyết định không giao F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ, Bộ trưởng Ngoại giao nước này Chavusoglu cho biết, Ankara sẽ tìm mua loại máy bay thay thế cho F-35, mà chiến đấu cơ Su-35 của Nga hoàn toàn có thể là sự lựa chọn.

Phi vu S-400: NATO bat luc nhin Putin khoet rong lo thung
Phi vụ S-400 đã khoét rộng thêm lỗ thủng NATO

Ngày 18/7, Tổng Giám đốc điều hành Tập đoàn công nghiệp quốc phòng Rostec Sergei Chemezov cho hay, Nga đã sẵn sàng nghiên cứu việc cung cấp Su-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ, nếu Ankara bày tỏ ý định mua sắm loại chiến đấu cơ này.

Chiến đấu cơ thế hệ 4++ Su-35 là máy bay tiêm kích hạng nặng, tầm xa, tính năng  hiện đại. Nó vừa có khả năng chiếm ưu thế trên không, vừa có khả năng làm chủ mặt đất, lại vừa có khả năng trở thành sát thủ của các chiến hạm đối phương.

Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ từng được quan sát khả năng thực chiến của Su-35 Nga trên chiến trường Syria, nên nước này hoàn toàn có thể mua loại chiến đấu cơ này của Nga để thay thế cho F-35 của Mỹ.

Sau "phi vụ S-400", nếu để xảy ra "phi vụ Su-35" thì sẽ là thảm hoạ với Mỹ-NATO, vì khi đó sự hợp tác quân sự giữa Nga với Thổ Nhĩ Kỳ sẽ chặt chẽ hơn, và Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn có thể là "chân trong" của Nga trong NATO.

Như vậy, khi không dám khai trừ Thổ Nhĩ Kỳ khỏi NATO liên quan đến vụ mua S-400 của Nga, Washington-Brussels đã thực sự bất lực trong việc ngăn chặn Putin khoét rộng thêm lỗ thủng NATO, bởi mọi động thái tiếp theo đều giúp Moscow có thể "té nước theo mưa", làm gia tăng mâu thuẫn Thổ-Mỹ-NATO.

Ngọc Việt

Thứ Sáu, 19/07/2019 13:21

Loading...
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện