Iran mòn mỏi chờ giúp, EU ngại đối đầu với Mỹ

(Quan hệ quốc tế) - Iran đang dần mất kiên nhẫn khi phải chờ đợi những giải pháp mà EU cam kết nhằm giúp đỡ nước này thoát trừng phạt từ Mỹ.

Ngày 30/11, Thứ trưởng Ngoại giao Iran phụ trách các vấn đề chính trị Abbas Araqchi trong một cuộc họp báo đã bày tỏ sự sốt ruột của Tehran trước những lời cam kết của EU trong việc hỗ trợ quốc gia này thoát những ảnh hưởng từ lệnh trừng phạt của Mỹ.

Ông Araqchi cho biết, sự kiên nhẫn của Tehran là có giới hạn và nước này sẽ không thể cứ đợi chờ việc EU thiết lập một cơ chế hỗ trợ hoạt động giao thương song phương khi các biện pháp trừng phạt của Mỹ đang ngày càng gia tăng sức ép lên nền kinh tế Iran.

Cũng theo Thứ trưởng Ngoại giao Iran, quốc gia này sẽ đưa ra những quyết định cần thiết vào thời điểm thích hợp. Đồng thời, Iran cũng phải công nhận đang có những tác động từ phía Washington vào chính quyền các quốc gia thuộc EU để ngăn cản các hành động trợ giúp từ phía châu Âu.

Ngoài ra, những trở ngại kỹ thuật và pháp lý trong việc hình thành một phương pháp ngoại thương song phương cũng là bước cản trong việc EU có thể hỗ trợ Iran giảm những tác động của trừng phạt.

Iran mon moi cho giup, EU ngai doi dau voi My
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araqchi

Các lệnh trừng phạt mới của Mỹ nhằm vào Iran được áp dụng từ ngày 4/11. Đây là làn sóng trừng phạt thứ hai, sau khi những biện pháp trừng phạt đầu tiên được Washington kích hoạt hồi tháng 8/2018.

Trong làn sóng trừng phạt thứ nhất, Mỹ áp dụng vào việc ngăn chặn Iran thu mua đồng USD, mua bán vàng và các kim loại khác, cũng như những giao thương bằng đồng rial của Iran và các hợp đồng mua ô tô hay máy bay thương mại chở khách, “làn sóng” thứ hai tập trung chủ yếu vào lĩnh vực dầu khí và năng lượng của Iran cũng như các giao dịch với Ngân hàng Trung ương Iran.

Tham vọng của lần trừng phạt thứ hai này, Mỹ muốn khả năng xuất khẩu năng lượng của Iran về con số không. Và đồng thời, Washington nhấn mạnh "bất kỳ ai làm ăn với Tehran sẽ không được làm ăn với Mỹ". Những động thái này đã tạo ra một rào cản to lớn cho các quốc gia muốn tìm kiếm một giải pháp hỗ trợ Iran giảm thiểu những tác động của trừng phạt.

Thực tế, khi những biện pháp trừng phạt lần 2 sắp được triển khai, EU đã tìm ra một biện pháp có thể giúp họ linh hoạt lách các lệnh trừng phạt của Mỹ. Cụ thể, EU sẽ đưa ra một biện pháp nhằm thiết lập một hệ thống thanh toán cho phép tiếp tục quan hệ thương mại và kinh doanh với Iran.

Cơ chế này giúp Iran bán dầu cho EU, tiền được trả bằng đồng euro cho một tổ chức độc lập riêng biệt, và Iran dùng số tiền đó để mua hàng hóa nội bộ của các thành viên EU.

Cơ chế này giúp giải quyết cùng lúc 2 vấn đề. Một mặt, nó giúp không phát hành các giao dịch bằng đồng USD, nhờ đó có thể tránh được “con mắt dò xét” của Washington. Mặt khác, trong khuôn khổ của một trung tâm thanh toán, cấu trúc khép kín của nó sẽ giúp không để lộ thông tin về người mua dầu thô của Iran thực sự là ai, qua đó giúp né lệnh trừng phạt từ Mỹ nhằm vào quốc gia thứ ba bị ảnh hưởng bởi lệnh trừng phạt.

Tuy nhiên, cơ chế mới này cũng có những điểm bất cập. Vấn đề là số tiền mà Iran nhận được cho hàng hóa của mình chỉ có thể chi tiêu bên trong  EU. Do đó, người bán dầu không thể mang tiền về nước để đầu tư vào nền kinh tế. Vấn đề khác là cơ chế trao đổi mới chủ yếu hướng vào các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vì thế giá trị của dầu trao đổi thấp hơn rất nhiều so với mong muốn.

Iran mon moi cho giup, EU ngai doi dau voi My
Mỹ đang gây không ít sức ép để ngăn chặn các biện pháp giúp đỡ mà EU chuẩn bị cho Iran

Chính những rào cản này khiến EU chưa thể kích hoạt cơ chế thanh toán mới để hỗ trợ Tehran như những lời cam kết. Thực tế, giúp đỡ Iran cũng là một cứu cánh mang lại lợi ích to lớn cho châu Âu.

Iran là quốc gia sản xuất khoảng 4% sản lượng dầu thế giới, trong đó xuất khẩu sang châu Âu khoảng 450.000 thùng dầu thô mỗi ngày. Đáng chú ý, giá dầu của Iran được cho là cạnh tranh nhất so với Nga hay Mỹ. Điều này mang lại những lợi ích to lớn cho EU.

Tuy nhiên, Iran lại không phải là thị trường lớn nhất của EU trong các lĩnh vực thương mại. Năm 2017, EU xuất khẩu sang mỹ hơn 380 tỷ USD, thặng dư thương mại vài trăm tỷ USD. Trong khi đó, EU chỉ xuất khẩu sang Iran 13 tỷ USD. Điều này khiến EU không thể đổi sự hợp tác với Mỹ để chi viện cho Iran chỉ vì mỗi vấn đề họ đang bán dầu với giá rẻ.

Ngoài ra, EU và Mỹ có mối quan hệ đồng minh lâu năm. Khi hỗ trợ Iran lách các biện pháp trừng phạt của Mỹ tương tự như việc công khai đối đầu với Washington và ảnh hưởng nghiêm trọng đến mối quan hệ giữa hai bên.

Có thể thấy rằng, dù bất bình với những chính sách đơn phương và thiếu tôn trọng đồng minh như cách mà Washington đang theo đuổi từ thời kỳ ông Donald Trump lên nắm quyền Tổng thống, nhưng thực sự EU vẫn chưa thể đối đầu trực tiếp với Washington vì những lời ích còn ràng buộc quá sâu đậm.

Đỗ Tú

Thứ Bảy, 01/12/2018 07:58

Sự Kiện