" /> " />

Vốn nào cho dự án sân bay Long Thành?

(Doanh nghiệp) - Một doanh nghiệp nhà nước đang được Bộ GTVT đề xuất được thực hiện đại dự án sân bay Long Thành. Điều này làm nảy sinh nhiều băn khoăn…

Ngay tại thời điểm này, đâu đó vẫn vang lên lời phản biện, ví như, hãy cân nhắc lại thời điểm xây sân bay Long Thành bởi khi dẹp sân golf ở sân bay Tân Sơn Nhất, công năng sử dụng sẽ được nâng lên. Thêm vào đó, cách thức quản lý hiện đại sẽ khiến cho diện tích mặt bằng không phải là điều kiện quan trọng nhất.

Nếu nhìn xa hơn vào lưu lượng khách dự kiến, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang đối diện một đợt suy thoái diện rộng, có thể Việt Nam chưa vội cần một sân bay có công suất 25 triệu hành khách/năm. Tất nhiên, tiến trình đã được khởi động và những ý kiến phản biện dù là lời gan ruột vì lợi ích chung của nền kinh tế thì cũng chỉ nghe để biết. Thực tế hiện giờ là phải đưa ra bài toán, nên đầu tư sân bay Long Thành như thế nào.

Von nao cho du an san bay Long Thanh?
Phối cảnh dự án sân bay Long Thành.

Về vấn đề này, trong báo cáo nghiên cứu khả thi giai đoạn 1 dự án sân bay Long Thành vừa được Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) trình lên, có ba phương án để huy động đầu tư gần 112.000 tỷ đồng (gần 5 tỷ USD).

Phương án truyền thống là sử dụng vốn vay ODA, khả năng cao sẽ là ODA Hàn Quốc và Nhật Bản. Đương nhiên, khi đó Việt Nam sẽ phải dùng tư vấn và nhà thầu xây lắp của nước cho vay, đồng nghĩa, mức đầu tư có thể không phải là con số 5 tỷ USD.

Với phương án thứ 2, khi giao ACV đầu tư mà doanh nghiệp này mới chỉ cân đối được 1,5 tỷ USD, rõ ràng đang tồn tại rủi ro cho khoản tiền 3,5 tỷ USD còn lại. Việt Nam đã thấm thía bài học dự án đầu tư dang dở rồi đắp chiếu, mà tuyến đường sắt Phả Lại – Hải Dương với mức đầu tư hơn 7000 tỷ mới được phanh phui là một ví dụ điển hình. Thế tiến thoái lưỡng nan, rót thêm đầu tư đồng thời phải vay nợ nhưng bỏ đó thì sẽ phí không số đầu tư ban đầu vẫn chưa có lời giải và vì thế, không ai muốn giẫm vào vết xe… lầy lội đó.

Mặt khác, theo quyết định 1710/QĐ-TTg phê duyệt phương án cổ phần hóa Công ty mẹ - Tổng công ty Cảng Hàng không Việt Nam, Nhà nước chỉ nắm giữ 75% cổ phần của doanh nghiệp này. Điều này có nghĩa, khoảng 20% cổ phần của ACV sẽ tiếp tục được bán ra trong thời gian tới, thậm chí trùng thời điểm với khi doanh nghiêp này đang đầu tư các dự án lớn như nhà ga T3 sân bay Tân Sơn Nhất, hay dự án sân bay Long Thành.

ACV đã dính sai phạm trong việc đợt IPO trước, và điều này nếu lặp lại, thứ nhất, tài sản nhà nước sẽ đi lạc địa chỉ, hai là, các nhà đầu tư tư nhân sẽ được ngồi mát ăn bát vàng vì được chia phần lợi nhuận trong việc khai thác những dự án trong tương lai.

Tiếc là phương án 3 cũng còn nhược điểm. Việc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, khai thác cảng bằng vốn doanh nghiệp theo hình thưc đối tác công – tư (PPP), hợp đồng BOT, theo nhận định của ACV, sẽ làm cho dự án kéo dài thêm 18 tháng.

Trong trường hợp phải đấu thầu quốc tế, với giả định đây là một miếng bánh béo bở, khả năng nhà đầu tư nội thắng trong cuộc đua này sẽ rất thấp. Tuy nhiên, cũng khó có thể yên tâm khi nhà đầu tư nước ngoài được nắm quyền khai thác, vận hành cảng hàng không lớn nhất Việt Nam, không chỉ vì lý do an ninh quốc phòng mà còn là các nguy cơ trong kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua sân bay.

Ngay cả khả năng doanh nghiệp nội lập liên doanh để đầu tư đại dự án này, dư luân cũng khó có thể yên tâm. Lời đề xuất đáng chú ý nhất theo cách tiếp cận này đến từ Geleximco, với đối tác là doanh nghiệp Trung Quốc. Không ngạc nhiên khi ACV đã trả lời thẳng, ‘phải ràng buộc chặt chẽ’… Tất nhiên, ACV hay bất cứ ai đều chưa đưa ra được một kịch bản ràng buộc rõ ràng. Chúng ta đã chịu thua thiệt quá nhiều trong làm ăn với doanh nghiệp Trung Quốc và kể cả khi lời hứa ràng buộc được nói thật to, chẳng ai có thể yên tâm.

Tính toán được nhiều người đồng thuận hơn là khuyến khích các doanh nghiệp nội liên kết với nhau để đầu tư cảng hàng không Long Thành. Ở đây, có thể thấy ngay những cái tên mặn mà. Các hãng hàng không đương nhiên muốn có cổ phần ở các cảng hàng không để có những ưu thế nhất định trong việc sử dụng sân bãi, nhà ga đón trả khách. Những doanh nghiệp vốn đã thạo thuộc với việc kinh doanh trong sân bay đương nhiên sẽ cân nhắc đầu tư vào địa chỉ này. Đó sẽ là những nhà đầu tư góp số vốn 3,5 tỷ USD mà ACV chưa thể cân đối.

Những ưu điểm khác của lựa chọn này còn là: bảo đảm vấn đề an ninh quốc phòng đối với lĩnh vực đầu tư đặc biệt là cảng hàng không, thúc đẩy cơ chế phối hợp và làm việc minh bạch, sòng phẳng, vì lợi ích cao nhất cho những người tham gia, từ đó, hạn chế các vấn nạn tham ô, sân sau sân trước, móc ngoặc nhà thầu nhà đầu tư…

Vướng mắc ở đây chỉ là làm sao để các nhà đầu tư nội có tiềm lực có thể ngồi lại với nhau. Ngay trong các phương án được đưa ra, chưa có những kịch bản rõ ràng về việc các doanh nghiệp liên kết đầu tư, và điều này đã vô tình làm nản lòng những đại gia tâm huyết. Người ta e rằng, có điều gì lấn cấn? Người ta ngại rằng, ngồi chung sân với các “ông lớn” mà nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối, thì có thể chẳng mơ được nhận ngay cả phần xương xẩu. Nếu phía quản lý không có ẩn tình hay ưu ái những người nhà cũ, phải làm rõ những vấn đề nêu trên để các nhà đầu tư tin tưởng và tham gia?

Tuy nhiên, cả với trường hợp phương án đầu tư chung được khuyến khích, cũng không thể đồng tình với việc các nhà đầu tư huy động nguồn vay từ ngân hàng, lặp lại tình trạng ‘tay không bắt giặc’ đã xảy ra ở các dự án BOT đường bộ. Nguồn lực tín dụng cho nền kinh tế là hữu hạn, nếu chúng đổ dồn vào các lĩnh vực đầu tư hạ tầng với khả năng hoàn vốn lâu và tiềm ẩn rủi ro, phần còn lại cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh sẽ bị cắt bớt. Đã từng có ngân hàng than khó vì mối ràng buộc ngang trái với các chủ đầu tư BOT, điều này không nên lặp lại.

Cuối cùng, dẫu có lạc quan tới đâu, vẫn phải tính tới khả năng xấu là không thể huy động được nguồn vốn tư nhân cho đại dự án sân bay Long Thành. Khi đó, buộc phải cân nhắc khả năng, dự án này không khả thi như chúng ta mường tượng và chúng ta buộc phải đưa ra một quyết sách khác về thời điểm đầu tư dự án sân bay Long Thành. Tuy nhiên, đó lại là một câu chuyện khác.

Khánh Nguyên

Thứ Năm, 22/08/2019 07:46

Sự Kiện