Khởi kiện tranh chấp hợp đồng EPC: Bắt đầu từ đâu?

(Doanh nghiệp) - PGS.TS Trần Chủng cho rằng, muốn kiện hay không trước hết phải xem lại hợp đồng, có cơ sở nào để khởi kiện tổng thầu hay không?

Sau khi tiếp nhận 11/12 dự án, nhà máy từ Bộ Công Thương (Nhà máy Bột giấy Phương Nam vẫn do Tổng Công ty Giấy Việt Nam, Bộ Công Thương quản lý), Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp (UBQLVNN) đã rà soát, tổng hợp các hồ sơ và thấy 7 dự án vướng mắc tranh chấp hợp đồng thiết kế, cung cấp thiết bị và thi công (EPC) chưa được giải quyết, một số dự án không dàn xếp được, sẽ phải đưa ra trọng tài quốc tế phân xử.

Đề cập tới xử lý các vướng mắc pháp lý, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ nhấn mạnh nếu hết năm 2019 mà không đàm phán xong các vướng mắc về hợp đồng EPC thì Chính phủ đồng ý theo đề nghị của từng đơn vị chuyển qua cơ chế tòa hay trọng tài quốc tế phán xử.

Tinh thần chung là ưu tiên hòa giải, thương lượng, chia sẻ lẫn nhau, hạn chế thấp nhất vấn đề khiếu kiện, đồng thời thống nhất quan điểm việc khởi kiện hay không là công việc của tập đoàn, tổng công ty.

Cho ý kiến về việc khởi kiện các tranh chấp hợp đồng EPC, PGS.TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam bên cạnh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VIAC) cho biết, theo luật Dân sự, khi xảy ra tranh chấp, hợp đồng kinh tế chính là căn cứ có giá trị pháp lý cao nhất để phân xử. Những tranh chấp ấy được xử lý thông qua trọng tài kinh tế và có thiết chế hòa giải thông qua trung tâm trọng tài.

Tuy nhiên, để có thể hòa giải hay đưa ra tòa thì trong hợp đồng cam kết giữa hai bên phải có điều khoản khi xảy ra tranh chấp thì sẽ được xử lý tại đó.

"Muốn kiện thì phải có cơ sở và căn cứ vào hợp đồng. Trước tiên phải xem lại hợp đồng thiết lập như thế nào, những cơ sở nào mà ta thấy có thể kiện. Nếu quả thực tổng thầu đã vi phạm nghiêm trọng các cam kết trong hợp đồng thì ta kiện", PGS.TS Trần Chủng nói.

Khoi kien tranh chap hop dong EPC: Bat dau tu dau?
Tập đoàn Hoá chất Việt Nam (Vinachem) cho biết, đối với 3 nhà máy sản xuất phân bón (đạm Ninh Bình, Dự án mở rộng sản xuất đạm Hà Bắc, dự án DAP2 Lào Cai), Tập đoàn đã chuẩn bị hồ sơ pháp lý, khi có ý kiến của Chính phủ thì sẽ khởi kiện tổng thầu ra tòa hoặc đưa ra Trung tâm Trọng tài quốc tế phân xử.

Về nguyên tắc là như vậy, song vị chuyên gia phải thừa nhận một thực tế, đó là những người làm hợp đồng ở Việt Nam trước nay rất kém. Nhà đầu tư hay nhà thầu nước ngoài khi làm việc ở Việt Nam thậm chí thường cài một câu trong hợp đồng rằng: khi xảy ra tranh chấp thì xử lý tại trọng tài quốc tế, song phía Việt Nam lại không để ý, cuối cùng bị thua trong nhiều vụ.

Cho nên, một trong những vấn đề quan trọng của Việt Nam khi tham gia vào nền kinh tế thị trường là kỹ năng thương thảo, ký kết các hợp đồng kinh tế.

"Chúng ta phải có bộ phận chuyên nghiệp, nếu không sẽ thất thế. Tôi biết nhiều hợp đồng kinh tế chúng ta chưa ý thức được nó quan trọng như thế nào trong nền kinh tế thị trường nên đầu tư không chuyên nghiệp, không có đội ngũ chuyên môn nên ký nhiều khi bị "hố". Trong khi đó các nhà đầu tư nước ngoài lại rất có kinh nghiệm.

Do đó, phải nhìn được tất cả những rủi ro có khả năng xuất hiện và đề xuất giải pháp xử lý. Còn nếu thương thảo mà không biết, cái gì cũng tốt, ký xong là nhận rủi ro", vị trọng tài viên chỉ rõ.

Ông dẫn chứng nhiều hợp đồng vay tiền của Việt Nam làm ví dụ. Theo đó, vay ODA có những yêu cầu đặc biệt, nhưng có những vấn đề Việt Nam hoàn toàn có thể thương thảo được. Chẳng hạn, khi áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật, chúng ta phải có kiến thức, không thể để công trình quá tốn phí khi áp dụng các điều kiện kỹ thuật của một quốc gia gánh chịu những điều kiện tự nhiên khốc liệt.

"Ví như sử dụng ODA của Nhật, có thể phải sử dụng tiêu chuẩn mà người ta tính toán cho quốc gia có động đất đến mức hủy diệt, như vậy vô cùng tốn kém, trong khi ở Việt Nam có khi động đất chỉ ở cấp 8. Mà cứ động đất tăng lên 1 cấp thì giá trị tổng mức đầu tư công trình tăng lên gấp 1,5 lần. Những bài toán đó thuộc về kiến thức, phải biết để xem xét, thương thảo", PGS.TS Trần Chủng dẫn ví dụ.

Khẳng định việc ký kết hợp đồng vô cùng quan trọng, vị chuyên gia lưu ý cần phải có các chuyên gia về chuyên môn và chuyên nghiệp về chuyện thương thảo, ký kết, ở đó họ biết được tất cả những yếu tố luật pháp liên quan, đồng thời nhận dạng được những rủi ro xuất hiện cho những loại hợp đồng này.

Luật PPP là một ví dụ khác, trong luật này có nhiều vấn đề cần thảo luận, chẳng hạn như việc lựa chọn nhà đầu tư. Lựa chọn nhà đầu tư trong Luật PPP khác với Luật Đấu thầu. Luật Đấu thầu hiện nay là đấu thầu người đi làm thuê, người cung cấp dịch vụ, tức ông chủ đi chọn người làm thuê (thiết kế, thi công, dịch vụ tư vấn...), nhưng Luật PPP sắp ra đời là Nhà nước chọn người đầu tư, đòi hỏi phải có tiêu chí khác, phương thức lựa chọn khác.

Đối với mô hình EPC (thiết kế, cung ứng, xây dựng), gần như chúng ta "chìa khóa trao tay" cho chủ đầu tư và phải tôn trọng những nguyên tắc của tổng thầu EPC, những vấn đề về thiết kế, vật tư, xây dựng... chỉ được can thiệp phần nào. Theo PGS.TS Trần Chủng, đôi khi những người đi ký EPC mà không hiểu EPC là gì, điều đó rất nguy hiểm bởi tổng thầu có khi cài những điều kiện mà dù phía Việt Nam là ông chủ thực sự nhưng lại không có nhiều quyền.

"Muốn kiện ra tòa thì phải có đầy đủ chứng cứ, đi kèm theo những chứng cứ ấy chính là hồ sơ pháp lý và một chứng cứ quan trọng nhất chính là hợp đồng. Chính vì vậy, nếu chúng ta không hiểu kỹ hợp đồng, có thể xảy ra tình trạng chưa kiện đã thua", vị trọng tài viên cho hay.

Từ đây, ông nhấn mạnh, khi ký hợp đồng EPC, chúng ta không can thiệp thô bạo vào các nguyên lý của EPC song phải có điều kiện thể hiện chúng ta vẫn là người chủ, người quyết định, không phải tổng thầu muốn đưa thiết bị gì, nhà thầu thế nào... thì đưa. Khi tổng thầu vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc, điều khoản trong hợp đồng thì lúc đó ta có cơ sở để kiện.

Thành Luân

Thứ Năm, 12/09/2019 08:14

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện