Đường sắt muốn 'nắm' 297 nhà ga: Không nên!

(Doanh nghiệp) - Khi doanh nghiệp chỉ nhìn vào lợi nhuận riêng, lợi ích chung sẽ bị bỏ quên.

Sau khi có đề xuất xin được kêu gọi vốn tư nhân, hợp tác xây dựng siêu thị, cửa hàng tiện lợi, trung tâm thương mại để đa dạng hoá dịch vụ tại những ga thuộc các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, TP HCM... mới đây, lãnh đạo Tổng công ty đường sắt Việt Nam (VNR) thể hiện rõ mong muốn được giao lại toàn bộ 297 nhà ga cho Tổng công ty quản lý, khai thác và sử dụng theo hình thức tăng vốn Nhà nước và doanh nghiệp.

Duong sat muon 'nam' 297 nha ga: Khong nen!
Ga Hà Nội. Ảnh: TPO

Nhìn vào động thái trên, PGS.TS Lê Cao Đoàn - Viện nghiên cứu kinh tế Việt Nam cho rằng đó là tâm lý "nhà nhà", "người người" đều muốn mở rộng khi những lợi thế ban đầu đang dần mất hoặc không còn tiềm năng sinh lợi.

Cụ thể với ngành đường sắt, nếu chỉ nhìn vào đường ray và toa tàu, những dịch vụ phục vụ hành khác trên các chuyến đi như vận chuyển hành khách, hàng hóa, giá vé, xuất ăn... thì không phải là những lợi thế giúp ngành đường sắt có thể phát triển tốt nhất.

Tuy nhiên, ngành đường sắt lại đang sở hữu hàng trăm nhà ga với diện tích hàng nghìn hec-ta đất, đây chính là điều kiện giúp ngành đường sắt mở rộng kinh doanh và kiếm lợi.

PGS Lê Cao Đoàn cho biết, trong cơ chế thị trường, việc mở rộng hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp là bình thường, nhưng khi nhìn vào mục đích thật sự của hoạt động kinh doanh cũng như cái lợi thực sự từ hoạt động kinh doanh đó mang lại là gì? Lợi thu về cho ai? thì sẽ thấy được bản chất thực sự có thể đang nằm ở chỗ khác.

Theo vị chuyên gia, khi mở rộng kinh doanh các nhà ga rõ ràng không liên quan tới việc vận hành các chuyến tàu hay dịch vụ phục vụ trên tàu mà liên quan nhiều hơn tới các nguồn lực khác như đất đai, hạ tầng, dịch vụ...

Trong khi, vấn đề yếu kém, kìm hãm sự phát triển của ngành đường sắt không nằm ở các nhà ga mà do năng lực quản trị yếu kém, do tư duy lạc hậu, do chất lượng phục vụ kém... thì ngành đường sắt lại đang vin vào những nguyên nhân khác.

Nếu kinh doanh đúng nghĩa, ngành đường sắt phải giảm chi phí, tăng lợi nhuận bằng cách tiết kiệm chi tiêu, tăng các hoạt động vận chuyển hàng hóa, nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ, thu hút hành khách, tăng nguồn thu. Đây mới là cách cải thiện chất lượng và tạo ra nguồn thu bền vững chứ không phải nhìn ngó tới tiềm năng khai thác các nhà ga như một giải pháp hiệu quả giúp giảm chi phí, cứu lợi nhuận cho ngành đường sắt hiện nay.

Về các nhà ga, nếu phân tích sẽ thấy có hai vấn đề, một là khai thác hạ tầng, dịch vụ và hai là tiềm lực đất đai.

"Ở cả hai vấn đề từ xây dựng, đầu tư hạ tầng lẫn đất đai ở Việt Nam hiện đều đang có nhiều lỗ hổng.

Hiện đang có một xu hướng mà cả các DNNN và doanh nghiệp tư nhân đều muốn nhắm tới chính là mục đích được thao túng các nguồn lợi, tiềm năng về hạ tầng, đất đai, muốn biến của công thành của tư, muốn biến lợi ích nhà nước thành lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm.

Trong khi dư luận vẫn nói mãi câu chuyện cứ có dự án là có "ăn", có dự án là có lợi ích thì rõ ràng 297 nhà ga của ngành đường sắt là một miếng mồi béo bở, rất khó cưỡng lại.

Đây là vấn đề cần phải xem xét bởi nguy cơ để xảy ra sai phạm, nhập nhèm, hóa giá đất công là rất dễ xảy ra.

Bản thân ngành đường sắt cũng đã vướng rất nhiều sai phạm liên quan tới đất đai, đó là tình trạng liên doanh, liên kết, cho thuê, giao đất không đúng thẩm quyền, trách nhiệm dẫn tới những sai phạm nghiêm trọng gây thất thoát, lãng phí nguồn lực về đất đai rất lớn.

Điển hình là việc giao đất cho 14 hộ ngoài ngành của Tổng Công ty đường sắt Việt Nam tại phường An Bình (thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương) dẫn tới bị lấn chiếm, sang nhượng, xây dựng không phép việc này đã bị Thanh tra Chính phủ yêu cầu phải xử lý hình sự.

Nếu một khi VNR nắm được toàn bộ 297 nhà ga cũng đồng nghĩa với khả năng sẽ được toàn quyền quyết định số phận của hàng ngàn hec-ta đất vàng thuộc các nhà ga này. Khi đó, VNR muốn kêu gọi góp vốn, muốn mở rộng đầu tư gì cũng không còn trở ngại khác", PGS Lê Cao Đoàn phân tích.

Những lo lắng trên phù hợp trong bối cảnh VNR đang từng bước thực hiện cổ phần hóa, thoái vốn ở nhiều doanh nghiệp. PGS Lê Cao Đoàn nói thẳng, đề xuất tăng vốn Nhà nước và doanh nghiệp bằng cách giao 297 nhà ga cho ngành đường sắt là không đúng với mục tiêu cổ phần hóa DNNN.

"Việc này không khác nào người nông dân cố vỗ béo một con lợn trước khi mang ra chợ. Rất dễ nhập nhèm, thất thoát, không nên", PGS Lê Cao Đoàn nhắc nhở.

Hơn nữa, khai thác các nhà ga chỉ là hoạt động kinh doanh ngoài, không can thiệp trực tiếp tới yêu cầu cải thiện chất lượng của ngành đường sắt. Vì thế, vị chuyên gia lo lắng, ngay cả khi giao lại cho VNR 297 nhà ga thì khả năng VNR mải mê chạy theo những lợi ích ngoài ngành, những cơ hội đầu tư kiếm lợi tốt hơn mà bỏ bê việc cải tạo, nâng cấp chất lượng dịch vụ đường sắt vừa tốn kém, vừa không có khả năng thu lợi sẽ rất dễ xảy ra.  Khi doanh nghiệp chỉ nhìn vào lợi nhuận riêng, lợi ích chung sẽ bị bỏ quên.

Đường sắt muốn được giao toàn bộ nhà ga để quản lý

Từ những phân tích trên, PGS Lê Cao Đoàn nói thẳng, cần "quên đi" đề xuất của ngành đường sắt.

"Nhà nước vẫn nắm quyền quản lý đất đai tại các nhà ga và tổ chức khai thác, sử dụng theo đúng quy hoạch chung được phê duyệt.

Về dịch vụ của các nhà ga có thể tổ cho các tổ chức, tư nhân tham gia đấu thầu đầu tư, kinh doanh các dịch vụ phục vụ trên tàu, đến khi đó, nhà ga chỉ là nơi đi - đến của khách, không cần phải tồn tại.

Tôi từng ở Nga, đường sắt của Nga có hai đường đi - về riêng biệt. Toàn tuyến chỉ có 1-2 nhà ga, quy mô nhỏ bé, dịch vụ đơn giản. Toàn bộ các dịch vụ phục vụ từ ăn uống, nghỉ ngơi đều được phục vụ tại chỗ trên tàu. Dịch vụ này được xã hội hóa hoàn toàn, cho tư nhân đấu thầu, bỏ tiền đầu tư.

Như vậy ở đây có hai câu chuyện rất rõ ràng: Nhà nước quản lý hoạt động chung của ngành đường sắt, tư nhân kinh doanh dịch vụ. Nhà nước không phải mất tiền nuôi bộ máy phục vụ cồng kềnh, tốn kém, không phải đầu tư xây dựng hạ tầng dịch vụ, chỉ kiểm soát chất lượng dịch vụ được đưa vào phục vụ khách trên tàu. Việt Nam cũng nên làm như vậy", PGS Lê Cao Đoàn nêu quan điểm.

  • Lam Nguyễn

Thứ Ba, 20/08/2019 13:30

Sự Kiện