'Trung Quốc xây đập trên Mekong để trữ nước cho tương lai'

(Khoa học) - Theo chuyên gia Brian Eyler, Trung Quốc xây nhiều đập thủy điện trên sông Mekong không phải để lấy điện mà để trữ nước cho tương lai.

Được khởi công xây dựng từ năm 2002 và kết thúc vào cuối thập kỷ trước tại tỉnh Vân Nam, đập Tiểu Loan (Xiaowan) của Trung Quốc gây choáng ngợp bởi công suất 4.200MW, trở thành đập thủ điện lớn nhất trên sông Mekong và có công suất lớn thứ 3 thế giới.

Không chỉ có con đập này, hàng loạt đập thủy điện khác đã và đang được Trung Quốc tiếp tục xây dựng tại khu vực sông Mekong. Tại thượng nguồn, 11 đập đã được hoàn thành trong tổng số 19 đập.

Điều đáng chú ý là mặc dù các đập thủy điện nổi lên với nhiều công trình có công suất lớn, sản phẩm điện được tạo ra lại không được sử dụng.

Phát biểu tại hội thảo “Tác động từ những chính sách của Trung Quốc đối với sông Mekong”, ông Brian Eyler, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á, Trung tâm nghiên cứu Stimson (Mỹ) chỉ ra rằng, năm 2018, có tình trạng lãng phí điện ở các đập thủy điện của Trung Quốc trên thượng nguồn sông Mekong. Tại tỉnh Vân Nam, do không có điện lưới đến phía đông Trung Quốc, lượng điện lãng phí lớn gấp hai lần tổng lượng điện mà cả Thái Lan tiêu thụ.

Theo ông Eyler, lượng điện ở một số dự án không được đưa ra thị trường do các khách hàng ưu tiên mua điện từ các nhà máy sản xuất từ than.

Vị chuyên gia dự đoán trong khoảng ba thập kỷ tới, Trung Quốc có thể phải đối diện với tình trạng thiếu nước ngọt do băng tan trên dãy Himalaya sẽ cạn dần. Trung Quốc còn có thể đang tìm cách khơi nguồn nước chảy sang sông Dương Tử.

"Vì sao Trung Quốc vẫn xúc tiến kế hoạch xây đập? Tôi cho rằng Bắc Kinh đang muốn tích trữ nước cho tương lai", báo VnExpress dẫn lời ông Eyler nói.

'Trung Quoc xay dap tren Mekong de tru nuoc cho tuong lai'
Ông Brian Eyler phát biểu tại hội thảo. Ảnh: VEPR

Chuyên gia này đánh giá việc Trung Quốc xả nước trong mùa khô là điều vô cùng quan trọng. Các nước ở hạ nguồn cần có thỏa thuận với Bắc Kinh để đảm bảo dòng chảy của sông Mekong liên tục, nhất là trong mùa khô.

Việc thiếu nước từ thượng nguồn cùng với sự xâm mặn của nước biển đang đe dọa sẽ mất đất. Ước tính cứ mỗi mét nước biển dâng sẽ làm mất 30% đất.

"Tôi dự báo Đồng bằng sông Cửu Long sẽ còn mất nhiều đất", ông Eyler nói. Ông cũng nhắc đến tình trạng sụt lún.

Ở hạ nguồn Mekong, ước tính có khoảng 400 đập thủy điện sắp được xây dựng, trong đó Lào sẽ xây 300 đập. Trung Quốc tham gia với tư cách nhà đầu tư của các dự án này, cùng với Thái Lan.

Ông Eyler gợi ý cơ chế Lan Thương - Mekong cần được sử dụng để bàn về điều tiết nước từ thượng nguồn xuống hạ nguồn. Cơ chế hợp tác này được hình thành từ tháng 11/2015, gồm các nước Việt Nam, Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan và Trung Quốc. Sông Mekong chảy qua 6 nước nói trên, đoạn thượng nguồn trên lãnh thổ Trung Quốc được nước này gọi là sông Lan Thương.

"Việt Nam cần lưu ý thảo luận giảm lũ với Trung Quốc vì Đồng bằng sông Cửu Long cần có lũ để phát triển. Trong khi Lào lại không cần", ông Eyler nói. Ông đánh giá an ninh nguồn nước là vấn đề thuộc về nỗ lực ngoại giao và nó không dễ dàng.

Với các đập thủy điện ở hạ nguồn, vị chuyên gia cho biết Việt Nam có thể hợp tác với Lào và Campuchia điều chỉnh theo hướng giảm số lượng đập thủy điện. Xét về cung cầu điện trong khu vực, Việt Nam được coi là khách hàng chính. Vì vậy, Việt Nam có thể "đặt hàng" để Lào và Campuchia phát triển các năng lượng sạch như năng lượng mặt trời, năng lượng gió, hóa sinh.

Tham dự hội thảo, Đại sứ Phạm Quang Vinh nhấn mạnh việc cần làm rõ hơn các giải pháp để nâng cao năng lực và cơ chế hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực sông Mekong nói riêng và khu vực ASEAN nói chung.

Xu hướng xây dựng các đập thủy điện của Trung Quốc và của các quốc gia ven vùng sông Mekong sẽ tạo ra các tác động nhất định tới môi trường tự nhiên và thị trường năng lượng khu vực nói chung và của Việt Nam nói riêng.

Vì vậy, song song với việc tăng cường nỗ lực về ngoại giao, Việt Nam cần có sự tính toán và sử dụng lợi thế khi là một bên nhập khẩu điện lớn trong tương lai để bảo vệ sự đa dạng phong phú của Đồng bằng sông Cửu Long và điều hướng các quốc gia trong việc phát triển năng lượng một cách bền vững hơn.

Minh Thái (Tổng hợp)

Thứ Tư, 09/10/2019 10:47

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện