Sông Mekong thiếu nước, Thái Lan trữ nước: Cần lên tiếng...

(Khoa học) - Các quốc gia vùng cuối lưu vực sông Mekong cần tìm hiểu kỹ về kế hoạch trữ nước Thái Lan trong mùa khô, tiếp tục thực hành tiết kiệm nước.

Mực nước sông Mekong đoạn chảy qua Thái Lan đang ở mức 2,6 mét, thấp nhất trong vòng thập kỷ qua. Cơ quan thủy lợi tỉnh Nakhon Phanom bắt đầu dự trữ nước tại 13 hồ chứa trong 12 huyện để chuẩn bị cứu hạn. Động thái được truyền thông Thái Lan ghi nhận đã được các chuyên gia Việt Nam đặc biệt chú ý.

Song Mekong thieu nuoc, Thai Lan tru nuoc: Can len tieng...
Thái Lan đã chuẩn bị kế hoạch bơm nước sông Mekong vào 13 hồ chứa đề phòng hạn hán. Ảnh: VN+

Theo PGS.TS Lê Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu về biến đổi khí hậu, Đại học Cần Thơ cho rằng: mực nước sông Mekong tại Thái Lan xuống thấp nhất trong vòng 10 năm qua, tức là đã từng ghi nhận mực nước thấp hơn trong lịch sử. Điều này không quá lạ lẫm, đặc biệt năm 2019 được đánh giá là năm hạn nặng, mực nước thấp trên sông Mekong là điều dễ hiểu.

Bên cạnh đó, việc Thái Lan chuẩn bị kế hoạch trữ nước vào các hồ chứa riêng của họ tại Nakhon Phanom, tỉnh đông bắc Thái Lan cũng là một phản ứng dễ hiểu.

"Đối mặt với tình trạng hạn hán, các quốc gia đều phải lo lắng cho người dân của mình. Việc trữ nước cho nông nghiệp đồng thời yêu cầu tiết kiệm nước là động thái mà quốc gia nào cũng sẽ thực hiện. Tuy nhiên, chắc chắn nguồn nước bị giảm đi của sông Mekong đi qua Thái Lan khi về dưới hạ nguồn sẽ càng hạn chế thêm. Đây là tác động dây chuyền và Việt Nam ở cuối con sông này sẽ chịu thiệt hại nhiều nhất" - ông Lê Anh Tuấn nhận xét.

Thái Lan đã xây dựng 13 hồ chứa nước thuộc lưu vực sông Mekong để trữ nước và việc tích nước được tiến hành trong bối cảnh tình trạng hạn hán diễn ra. Việc trữ nước này có thể hiểu một cách nôm na như người dân vùng núi thường trữ nước ở các ao, hồ của họ đề phòng xảy ra hạn hán.

Thông thường đối với những sự việc diễn ra trên dòng chính sông Mekong như mực nước giảm mạnh vừa ghi nhận, các nước cuối nguồn có thể gửi yêu cầu tới Ủy hội Sông Mekong yêu cầu hội viên đó giải trình các phương án tác động của họ. Tuy nhiên, Ủy hội sông Mekong vốn là một thể chế khu vực nhưng bị giới hạn ở quyền hạn. Thể chế này không có chế tài xử phạt đã không đặt ra thách thức nào đối với các hội viên nếu họ muốn can thiệp vào dòng chính sông Mekong.

Thay vì đó, các quốc gia hạ lưu sông Mekong nên chủ động thực hiện các biện pháp ứng phó tình thế. Giả sử trong tình huống mực nước sông Mekong giảm mạnh như hiện nay, các nước cuối nguồn có thể phải thực hành tiết kiệm nước tối đa.

"Điều chúng ta có thể làm hiện nay nhằm giảm thiểu tác động từ sự thay đổi mực nước sông Mekong là thực hành tiết kiệm nguồn nước. Ví như, hiện nay, ĐBSCL đang là mùa mưa. Cần tận dụng mọi hình thức tiết kiệm nước vào thời điểm này đề phòng cho các tình huống hạn hán kéo tới: Trữ nước trong các hồ chứa, kênh rạch, trồng những loại cây cần ít nước, giảm diện tích trồng lúa, tăng diện tích trồng cây ăn quả.

Hiện nay, ĐBSCL cũng đang thực hiện chuyển đổi sản xuất nông nghiệp thay vì ưu tiên cho cây lúa chuyển sang ưu tiên trồng hoa màu thâm canh nuôi trồng thủy sản; nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ thay vì thủy sản nước ngọt. Đây là các phương án phù hợp nhất để thích nghi với các kịch bản biến đổi khí hậu và sự thay đổi nguồn nước trên dòng Mekong" - PGS.TS. Lê Anh Tuấn nhận xét.

Song Mekong thieu nuoc, Thai Lan tru nuoc: Can len tieng...
PGS.TS Lê Anh Tuấn tại công trình đập thủy điện Don Sahong (Lào) thời điểm giữa tháng 9/2016.

Liên quan tới việc Thái Lan chuẩn bị tích trữ nước trong các hồ chứa do nguy cơ hạn hán, mực nước sông Mekong thấp nhất trong vòng 10 năm qua, TS. Đào Trọng Tứ, Phó Chủ tịch Hội Tưới tiêu Việt Nam - cố vấn Mạng lưới sông ngòi Việt Nam cho rằng, đây là hành động cần phải được lên tiếng với Ủy hội sông Mekong.

Theo đó, do tình hình mực nước trên sông Mekong đã giảm mạnh, ảnh hưởng tới không chỉ riêng Thái Lan mà còn tới hàng loạt các quốc gia dưới hạ lưu như Lào, Campuchia, Việt Nam. Nếu Thái Lan thực hiện tích trữ nước sẽ ảnh hưởng thêm mạnh mẽ đối với các quốc gia ở cuối lưu vực.

TS. Đào Trọng Tứ nhấn mạnh: "Nếu việc tích nước diễn ra vào mùa mưa, khi lượng nước trên sông Mekong vẫn cao, việc tích trữ nước ảnh hưởng không lớn tới các quốc gia hạ lưu. Vào mùa lũ, các quốc gia có quyền chuyển nước sau khi thông báo, tham vấn với các các quốc gia ở hạ lưu sông. Thông thường, điều này sẽ dễ chấp thuận hơn. Nhưng vào mùa khô thì việc tham vấn để tích trữ nước là bắt buộc, phải trải qua quá trình xem xét kỹ lưỡng hơn.

Ủy hội sông Mekong có quy định rõ về việc sử dụng nước trên dòng chính trong mùa khô buộc phải có tham vấn, đạt thỏa thuận với các quốc gia, bao gồm kế hoạch chi tiết về lượng trữ nước, thời gian trữ nước...".

Theo ông Tứ, mực nước sông Mekong giảm mạnh tại thời điểm này ở Thái Lan có thể một phần do sự biến đổi khí hậu, cũng có thể phần lớn là do tác động của các đập thủy điện tại Lào như Pak Beng hay Xayaburi, thậm chí có thể là các đập thủy điện từ thượng nguồn Trung Quốc. Trong cả mùa mưa hay mùa khô, các đập thủy điện này đều trữ nước tại các hồ chứa để thực hiện cho việc phát điện và sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới dòng chính sông Mekong, khiến các vùng hạ lưu không còn nước.

Song Mekong thieu nuoc, Thai Lan tru nuoc: Can len tieng...
TS. Đào Trọng Tứ - cố vấn Mạng lưới sông ngòi Việt Nam

Vị chuyên gia cho rằng, đằng sau các thông tin được truyền thông Thái Lan cung cấp, Việt Nam cần tìm hiểu rõ các vấn đề kỹ thuật, căn cứ các số liệu thống kê về mực nước sông Mekong ghi nhận tại Việt Nam làm căn cứ để tiến hành đàm phán.

Khi đó, Ủy hội sông Mekong phải có động thái rõ ràng, đơn vị chịu trách nhiệm về kỹ thuật phải được giao nhiệm vụ tìm hiểu, làm rõ về việc: có trữ nước hay không, lượng nước được tích trữ là bao nhiêu, ảnh hưởng đến các vùng hạ lưu thế nào...

"Cần có sự tìm hiểu và minh bạch giữa các quốc gia hội viên với nhau và với Ủy hội Sông Mekong. Như vậy mới thể hiện rõ tinh thần hợp tác của các quốc gia trong Ủy hội, từ đó có được cơ chế phối hợp hành động để các quốc gia thuộc lưu vực sông Mekong cùng hợp tác có lợi" - TS. Đào Trọng Tứ nhấn mạnh.

  • Cúc Phương 

Thứ Ba, 16/07/2019 07:34

Loading...
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện