Chuyện gì đang xảy ra với GLONASS Nga?

(Công nghệ) - Ngành công nghiệp chế tạo thiết bị vũ trụ Nga đang bị đe dọa.

Xin được giới thiệu bài viết với tiêu đề trên của chuyên gia quân sự Nga quen thuộc Ilia Polonski về những vấn đề ngành chế tạo vệ tinh Nga đang phải đối mặt. Bài đăng trên “Bình luận quân sự” Nga ngày 27/8/2019 mới đây. Các ảnh trong bài đều là của tác giả.

Nước Nga đang đối đầu với những vấn đề rất nghiêm trọng trong hoạt động của các thiết bị vũ trụ thuộc hệ thống GLONASS. Hơn nữa, trong thời gian ngắn trước mắt, Chính phủ LB Nga đã phải tính đến khả năng dừng chế tạo hàng loạt các thiết bị GLONASS-K. Có một loạt các lý do để chính quyền Nga quyết định như vậy

Chuyen gi dang xay ra voi GLONASS Nga?
Các dòng chữ trên ảnh (từ trái sang- tạm dịch): 1/ (câu hỏi) Chúng ta đã hết hạn sử dụng, tại sao họ không cử người thay chúng ta? 2/ (trả lời) Vì nước Nga mới tăng tuổi nghỉ hưu, (nên) chúng ta sẽ còn tiếp tục phải làm việc.

GLONASS – GPS Nga

Lịch sử GLONASS - Hệ thống vệ tinh dẫn đường toàn cầu – có khởi nguồn từ thời Xô Viết. Chính vào những năm 1970, thời kỳ đỉnh điểm (căng thẳng) của Chiến tranh Lạnh, Liên Xô bắt đầu triển khai nghiên cứu thiết kế hệ thống định vị toàn cầu.

GLONASS có chức năng chủ yếu phục vụ cho mục đích phòng thủ, và vì thế dự án này được triển khai thực hiện cùng lúc với dự án thiết lập hệ thống cảnh báo đòn tấn công tên lửa.

Năm 1976, Trung ương ĐCS Liên Xô và Hội đồng Bộ trưởng (Chính phủ) Liên Xô đã ra một nghị quyết chuyên đề về GLONASS, và ngay sau đó các nội dung công việc liên quan đến GLONASS được triển khai, về cơ bản là tiếp tục thực hiện những nghiên cứu khoa học đã được bắt đầu từ trước đó.

Nhưng các mốc thời gian phóng vệ tinh lên quỹ đạo liên tục bị lùi lại. Dù vậy, đến đầu những năm 1980, Liên Xô đã hoàn thành mọi công tác chuẩn bị để GLONASS hoạt động.

Thiết bị vũ trụ đầu tiên (của hệ thống GLONASS) được phóng vào ngày 12/10/1982. Ngày hệ thống GLONASS chính thức đi vào hoạt động– 24/9/1993. Chính vào ngày này, Nga bắt đầu vận hành một hệ thống gồm 12 thiết bị vũ trụ (vệ tinh).

Năm 1995, số lượng vệ tinh tăng lên 24. Nhưng khi đó, Nga chi khai thác cơ sở vật chất và kỹ thuật Liên Xô để lại. Sau đó nữa, do những khó khăn về tài chính, Nga buộc phải cắt giảm số lượng vệ tinh trên quỹ đạo.

Tuy nhiên, sau đó chính phủ Nga bắt đầu thực hiện Chương trình Liên bang “Hệ thống dẫn đường toàn cầu”. Kết quả thực hiện Chương trình- đến năm 2008 đã tăng được đáng kể số lượng vệ tinh hoạt động trên quỹ đạo.

Đến năm 2014, Nga đã có 24 vệ tinh hoạt động trên quỹ đạo. Số lượng vệ tinh như vậy (24) được cho là số lượng tối ưu thực hiện các nhiệm vụ được đặt ra cho hệ thống.

Nhưng các vệ tinh Nga có một nhược điểm rất lớn – đó là tuổi thọ khá ngắn. Chỉ từ khoảng 5-7 năm. Các vệ tinh, tất nhiên, có thể hoạt động lâu hơn (thời hạn trên), nhưng dù sao thì tốt hơn cả vẫn là thay thế chúng để tránh những trục trặc ngoài dự kiến.

Và hiện nay, chính vấn đề các thiết bị vũ trụ đã quá hạn nhưng vẫn phải sử dụng nên xác xuất hỏng hóc lớn đang là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất đối với hệ thống GLONASS.

Trong khi có nhiều lĩnh vực rất quan trọng phụ thuộc vào khả năng làm việc của GLONASS, trong đó có cả năng lực phòng thủ và khả năng đảm bảo an ninh quốc gia Nga.

Chuyen gi dang xay ra voi GLONASS Nga?

Vệ tinh bị lão hóa

Hiện tại, trên quỹ đạo đang có 23 vệ tinh (Nga)- chúng được phóng lên trong những năm từ 2007 đến 2019. Trong số này, có 13 vệ tinh được đưa vào quỹ đạo trong giai đoạn 2007-2011. - tức là 8-12 năm trước.

Những vệ tính này thuộc lớp “Glonass-M” có “tuổi làm việc” là 7 năm. Thành thử, tất cả 13 vệ tinh nói trên đều đã quá hạn sử dụng, một số trong 13 vệ tinh trên- lẽ ra phải thay thế từ rất lâu.

Mười vệ tinh GLONASS khác được đưa lên quỹ đạo trong các năm 2012-2019. Đây là những vệ tinh có thời hạn sử dụng 7 và 10 năm. Còn 4 vệ tinh nữa không được sử dụng theo đúng chức năng, nhưng thời hạn sử dụng của chúng cũng đã đến ngưỡng.

Nhân tiện cũng nói rằng việc có một số lượng rất đáng kể các vệ tinh vẫn tiếp tục hoạt động bình thường dù đã quá thời hạn sử dụng từ lâu cũng cho thấy độ tin cậy cao của các thiết bị do Nga sản xuất. Dù sao thì cũng có một cái gì đó để ngành công nghiệp vũ trụ Nga có thể tự hào!

Tuy vậy, vẫn cần phải thay thế các vệ tinh đã hết hạn để đảm bảo cho GLONASS hoạt động bình thường và đáng tin cậy. Hiện tại, chi có 4 vệ tinh lớp “Glonass-M” sẵn sàng để phóng lên quỹ đạo thay thế các vệ tinh cũ. Còn mấy vệ tinh Glonass-K nữa sẽ được chế tạo xong trong khoảng thời gian ngắn sắp tới.

Khi vệ tinh đã hết hạn sử dụng, độ tin cậy của nó sẽ giảm đi rất nhiều. Thành thử, nhân viên điều hành buộc theo dõi chặt chẽ hơn trạng thái của cụm vệ tinh đang hoạt động để trong trường hợp có vệ tinh nào đó (trong số hết hạn sử dụng) bị trục trặc, phải lập tức thay thế bằng vệ tinh mới.

Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu các vệ tinh bắt đầu không thể sử dụng được do bị lão hóa ? Giám đốc Viện Chính sách Vũ trụ Nga Ivan Moiseev khi trả lời phỏng vấn của RIA-Novosti đã nhấn mạnh rằng các cơ cấu (cơ quan) Bộ Quốc phòng Nga sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất, còn những các tổ chức, cơ quan dân sự và người dân gần như không bị ảnh hưởng, vì họ được cả GLONASS và GPS phục vụ cùng lúc (Sắp tới còn có Galileo của Châu Âu và Bắc đẩu của Trung Quốc-ND).

Tuy nhiên, việc sản xuất các vệ tinh “Glonass-K” mới đang gặp những khó khăn cực kỳ nghiêm trọng. Chính quyền Nga thừa nhận rằng họ chưa có khả năng tổ chức sản xuất hàng loạt các vệ tinh do không có các linh kiện đồng bộ.

Vấn đề là ở chỗ có nhiều loại linh kiện – chi tiết đồng bộ Nga phải nhập từ nước ngoài,vì đến giờ Nga “vẫn chưa học thuộc” cách chế tạo các sản phẩm tương tự.

Và những linh kiện- chi tiết này lại được sản xuất tại Mỹ và các nước Tây Âu, trong khi quan hệ hiện nay giữa Nga với Phương Tây, như đã biết, đang trong thời kỳ cực kỳ khó khăn và vì thế- đã tác động tiêu cực trực tiếp đến cả lĩnh vực kinh tế và hợp tác trong các ngành công nghệ cao và công nghiệp vũ trụ.

Chuyen gi dang xay ra voi GLONASS Nga?

Các biện pháp cấm vận đã tác động đến GLONASS như thế nào

Vào cái thời khi mà Nga có mối quan hệ ở mức chấp nhận được với các nước Phương Tây, sự phụ thuộc của nền sản xuất Nga vào các linh kiện chi tiết đồng bộ nước ngoài nói chung không gây ra bất kỳ một khó khăn đặc biết nào.

 Mọi việc đều ổn, các doanh nghiệp Nga hợp tác làm ăn thuận lợi với các nhà sản xuất Phương Tây và cứ tưởng rằng mọi việc sẽ mãi như vậy. Nhưng các sự kiện ở Ukraine, tiếp theo là sát nhập Crimea và các lệnh trừng phạt của Mỹ cùng các nước EU đã buộc ngành công nghiệp Nga phải có những điều chỉnh rất cơ bản.

Vào năm 2014, ngay sau “Mùa xuân Crimea”, Liên minh Châu Âu đã lập tức cấm xuất khẩu sang LB Nga các mặt hàng lưỡng dụng, có nghĩa là những loại hàng hóa có thể được sử dụng cho cả mục đích dân sự và cả mục đích quân sự. Vì vậy, cả hệ thống GLONASS cũng phải chịu tác động tiêu cực.

Tháng 8/2018 , lãnh đạo Mỹ quyết định ngừng cấp giấy phép xuất khẩu sản phẩm lưỡng dụng cho LB Nga. Kể từ đó, Mỹ cấm xuất khẩu tất cả các mặt hàng trong danh mục “An ninh Quốc gia” gồm các linh kiện điện tử, hệ thống liên lạc vệ tinh, các vi mạch, hệ thống điện tử hàng không.

Có nghĩa là người Mỹ ngay lập tức tận dụng cơ hội để làm suy yếu vị thế của Nga trong lĩnh vực vũ trụ bằng cách đánh trực tiếp vào ngành công nghiệp chế tạo vệ tinh Nga.

Và như vậy, trên thực tế, Nga đã không còn cơ hội mua các linh kiện, chi tiết....quan trọng nhất được sản xuất tại Mỹ và Tây Âu để phục vụ các nhu cầu của GLONASS.

Và đây là một đòn mạnh giáng vào ngành vũ trụ Nga, vì trong những thập kỷ Hậu Xô Viết, ngành này đã đánh mất thói quen làm việc một cách độc lập và rất phụ thuộc vào các nguồn cung từ nước ngoài. Nga đứng trước nhu cầu phải thay mới toàn bộ những linh kiện – chi tiết trên các vê tinh GLONASS vốn lâu nay vẫn nhập khẩu.

Tuy nhiên, giải quyết vấn đề “thay thế nhập khẩu” trong chế tạo vệ tinh là một nhiệm vụ vô cùng khó. Bởi vì trong các vệ tinh thế hệ “Glonass-M” có tới 75% các linh kiện đồng bộ là do nước ngoài sản xuất. Và những tuyên bố đầy tham vọng của đại diện các doanh nghiệp trong nước mới đây về việc họ đã sẵn sàng thay thế các vật liệu, linh kiện chi tiết nhập khẩu vẫn chỉ dừng ở các lời nói.

Rất không dễ để thay thế gần như toàn bộ các linh kiện điện tử vì ngành công nghiệp công nghệ cao Nga mới chỉ phát triển với tốc độc có thể chấp nhận được trong mấy năm gần đây, còn trước đó, nó luôn trong trong tình trạng khủng hoảng rất nghiêm trọng.

"Roscosmos" (Cơ quan vũ trụ Nga-ND) đã đứng ra chịu trách nhiệm “thay thế (hàng) nhập khẩu”. Cơ quan này dự tính đến năm 2022, trên các thiết bị vũ trụ của GLONASS sẽ còn có không quá 10% số linh kiện là do nước ngoài sản xuất. Đến năm 2025, các vệ tinh Nga sẽ không còn sử dụng các linh kiện, chi tiết của nước ngoài nữa. Mục tiêu, tất nhiên, là rất tốt đẹp, nhưng có thể thực hiện được hay không? Hiện cực kỳ khó nói.

Cùng thời điểm, lãnh đạo Bộ Công Thương Nga lại tỏ ra rất lạc quan. Cụ thể, Bộ trưởng Denis Manturov vửa mới tuyên bố rằng mới chỉ trong vài năm qua, Nga đã chế tạo được 1.500 loại linh kiện điện tử.

Và chúng có thể thay thế các linh kiện Phương Tây. Và nếu như vẫn có một số linh kiện nào đó Nga chưa thể chế tạo được, Bộ Công Thương (Nga) ​​sẽ mua chúng từ các nước Đông Nam Á (có lẽ là các nước Đông Á- ND),- những nước này có ngành công nghiệp điện tử phát triển không thua kém gì Mỹ và Châu Âu,trong khi đó lại không áp đặt các biện pháp trừng phạt chống Nga.

Chuyen gi dang xay ra voi GLONASS Nga?

Chương trình quốc gia mới và các vệ tinh GLONASS

Trên thực tế, Chương trình “thay thế nhập khẩu” bằng các linh kiện chi tiết tự sản xuất cho các vệ tinh GLONASS đã được Nga khởi động từ năm 2018. Chương trình này được thiết kế cho giai đoạn đến năm 2023.

Trong “kế hoạch năm năm” này, dự tính sẽ sử dụng toàn các linh kiện Nga cho các thiết bị vũ trụ. Trong năm 2020, thiết bị vũ trụ cuối cùng lớp “Glonass-M” sẽ được phóng lên quỹ đạo, và vào năm 2023- , vệ tinh cuối cùng lớp “Glonass-K”.

Tuy nhiên, để thực hiện chương trình, cần phải có kinh phí. Và khoản kinh phí rất đáng kể. Nhưng nhà nước Nga có thể không tìm ra tiền, đặc biệt là một số tiền lớn như vậy. Cụ thể, khoàn ngân sách liên bang dành để thực hiện Chương trình Mục tiêu Liên bang “Duy trì, phát triển và sử dụng hệ thống GLONASS trong giai đoạn 2012- 2020” đã bị điều chỉnh theo hướng cắt giảm mạnh.

Các khoản chi bị “xén” tới 12,9 tỷ rúp, trong đó cắt 6,9 tỷ rúp trong khoản chi cho “Roscosmos” và 6 tỷ rúp trong các khoản chi cho Bộ Quốc phòng LB Nga.

Lý do cắt giảm kinh phí được đưa ra là do không thể sản xuất hàng loạt các thiết bị vũ trụ và xây dựng một tổ hợp trên mặt đất để điều khiển các vệ tinh. Việc thiếu các linh kiện nước ngoài vẫn là vấn đề đau đầu nhất đối với ngành. Và vì vậy,đã bổ sung một khoản kinh phi 7 tỷ rúp để tạo một nguồn dự trữ các linh kiện điện tử do nước ngoài sản xuất.

Vì vậy, có thể nói đây chính là việc phân phối lại các khoản chi trong Chương trình mục tiêu Liên bang. Chương trình vẫn sẽ được thực hiện, nhưng nhu cầu thay thế nhập khẩu sẽ ảnh hưởng đến tương lai của hệ thống định vị toàn cầu Nga.

Hiện giờ thì nhiệm vụ cấp bách nhất đối với Nga- phát triển những thiết kế mới nhất, hoàn thiện các công nghệ hiện có và quan trọng hơn cả là xây dựng cơ sở vật chất- kỹ thuật để sản xuất các linh kiện điện tử trong nước. Bởi vì suy cho cùng, nếu Trung Quốc cũng chế tạo được hệ thống định vị của riêng mình có thể cạnh tranh được với GPS, thì vì lý do gì mà Nga lại không làm được?

  • Lê Hùng- Nguyễn Hoàng (dịch)

Chủ Nhật, 15/09/2019 06:51

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện